گوشت خوک با ذبح اسلامی! به مناسبت روز بانک‌داری اسلامی

من این سه کلمه را به معنای دقیق آن‌ها استفاده می‌کنم و منظورم این نیست که مثلاً در کشور ما در محاسبه کارمزدها کلاه‌برداری می‌شود و یا این‌که اختلاس‌های هزار میلیارد ریالی رخ می‌دهد، بلکه منظورم این است «نظام پولی و بانکی» ذاتاً دارای این سه معضل است.

به طور خلاصه، اسکناس که روزگاری سند کاغذی طلای امانتی نزد صرافی‌ها بوده، اکنون به کاغذی تبدیل شده که هیچ ما به ازایی ندارد و حکومت‌ها هر طور صلاح بدانند آن را چاپ می‌کنند. دیگر این‌که صراف‌ها درصد بالایی از طلای امانتی و بعدها اسکناس‌های انباشته‌شده را وارد بازار می‌کردند و منتفع می‌شدند و دود آن به شکل کاهش ارزش معاملاتی طلا و اسکناس در چشم مردم بی‌خبر از همه‌جا می‌رفت و صرافان هر روز ثروت‌مندتر و ثروت‌مندتر می‌شدند.

امروز در دنیا همه این کارها، به‌علاوه قرض ربوی، قانونی و عادی شده و بین بانک مرکزی و بانک‌های دیگر، که برخی دولتی و برخی خصوی هستند، تقسیم شده است.

یک پله پایین‌تر از بانک‌داری اسلامی

اگر ما بر خلاف اسلام و مسیحیت و احتمالاً برخی مکاتب دینی دیگر، حرمتی برای ربا قایل نباشیم، دو مشکل دیگر نظام پولی و بانکی که کلاه‌برداری و اختلاس است باقی می‌ماند و این نشان می‌دهد این نظام به یک معنی حتی انسانی هم نیست. البته برخی فکر می‌کنند امروزه مفاهیم اقتصادی تغییر کرده است و قضاوت در مورد آن‌ها به این سبک «غیرعلمی» و «متحجرانه» است ولی من معتقدم تغییر نام یا قانونی و متداول شدن یک پدیده منفی، مشکل آن را از بین نمی‌برد.

ابداع اصطلاحاتی چون «ارز شناور»، «افزایش و کاهش نقدینگی»، «ضریب فزاینده»، «سیاست‌های انبساطی و انقباضی»، «تورم»، «صدور تورم» و... ممکن است حقایق منفی این نظام مخفی کند ولی موجب از بین رفتن آن‌ها نمی‌شود.

از این به بعد به جای واژه فلان بگویید بهمان!

اگر تغییر واژه‌ها بتواند ماهیت آن‌ها را تغییر دهد، می‌توانیم به جای واژه «قتل» بگوییم «کنترل هدف‌مند جمعیت»، به جای «دزدی» بگوییم «انتقال هوش‌مندانه دارایی» و به جای «خوک» بگوییم «گوسفند کچل صورتی»!

این‌که ما بخواهیم نظام بانکی فعلی را اسلامی کنیم ولی در عین حال ساز و کارهای بنیادی آن را محترم بشماریم، شبیه تهیه غذایی با گوشت خوک است در حالی‌که ما صرفاً نگران صحت ذبح آن باشیم!

البته در عمل جامعه ما با نظام پولی و بانکی آن‌چنان در هم تنیده شده است که حذف یک شبه آن شدنی نیست و چه بسا حفظ و تن در دادن به آن لازم و واجب است، همان‌طور که ممکن است فردی که معتاد به هروئین است، با مصرف نکردن آن جانش را از دست بدهد و لذا شرعاً و عقلاً واجب است در حد حفظ حیات خود این ماده را به بدنش برساند و البته تلاش کند که خود را از آن رها کند.

به همین دلیل به نظر من تلاش‌های انجام‌شده برای رسیدن به بانک‌داری اسلامی قابل تقدیر است ولی لازم می‌دانم که نظام پولی و بانک‌داری دست‌کم در حوزه نظر، شجاعانه نقد شود.

پی‌نوشت:  ۱۱ شهریور روز صنعت چاپ است. توالی این روز با روز بانک‌داری اسلامی را باید به فال نیک گرفت زیرا چاپ اسکناس و چاپیدن مردم زیربنای بانک‌داری معمولی است!

/ 4 نظر / 88 بازدید
Aref Sadeghi

سلام. منظور شما از اختلاص در نظام بانکی فعلی چیست؟ اصلا این "اختلاص، کلاه برداری و ربا خواری" با هم فرق دارند اینجا؟ من خوب متوجه نشدم که دقیقا منظور شما چیه. این که بانک ها چند برابر سرمایه ای که دارند می تونن به مردم وام بدند، کدوم یکی از این سه مورد هست؟ یه سوال دیگه هم داشتم. این که مردم برای فعالیت اقتصادی، نیاز به نقدینگی دارند. این نقدینگی در نظام جایگزین، باید طوری تامین بشه. بعد هم ارزشی که انسان ها تولید می کنند، هر سال بیشتر میشه، و به نظرم به موازات رشد اقتصادی حجم پول در گردش هم باید افزایش پیدا کنه، درسته؟ پی نوشت: من حدود دو ساعتی مشغول خواندن مطالب وبلاگ بازاریابی چند سطحی شدم. واقعا خوندن مطالب و به خصوص نظرات کوئستی ها(!) لذت بخش بود!

امین صادقی

ممنون استفاده کردیم. سه سوال دارم؟ الف) کدامیک از موارد زیر از نظر شما اسلامی است؟ ۱- بیمه، ۲- خرید و فروش ریسک، ۳- مشارکت تنها در سود، ۴- وام با بهره. ب) شما میخواهید یک زمینی را آباد کنید و میدانید سود اقتصادی زیادی خواهید برد. اما پول ندارید. هر جایی که وام میدهد بهره هم میگیرد. آیا شما از آباد کردن زمین منصرف می‌شوید؟ ج) بانک یک مقداری پول دارد. اگر بانک بخواهد بهره نگیرد صد برابر پولش متقاضی برای وام هست. تمام متقاضی ها هم قرار است سود حسابی ببرند. بانک بر چه اساسی انتخاب کند به کی وام بدهد که رانت و پارتی بازی نشود؟

امین صادقی

سوالاتی که در کامنت قبل پرسیدم برای خودم سوال هست. بهترین جوابی که من تا امروز دارم این بوده که سود بانکی که برای فعالیت اقتصادی داده می‌شود و تنها کمی بالاتر از تورم است مصداق ربا نیست. مصداق ربا مواردی هست که به رفع نیاز های شخصی انسانهای نیازمند/بدهکار تعلق میگیرد و بهره ی بالایی میگیرند. جواب شما به بیشتر سوالات من "نمیدانم و از مرجع می‌پرسم" است. راجع به مرجع تقلید اعتقاد شخصی شما محترم است که میتوان جواب را ندانست و از مرجع تقلید سوال کرد و به جواب مرجع تقلید بسنده کرد. اما طبق برداشت بنده واجب است که راجع به مسایل اقتصادی روزانه خود تحقیق کنیم. همچنین چون مسولیت کار من با مرجع تقلید نیست و با خودم است "اگر در نحقیق به یقین برسم" واجب است به یقین خود عمل کنم. اما جدا از این به نظر من فکر خوبی است که راجع به سوال اول بنده (بیمه، خرید و فروش ریسک،‌ مشارکت در سود و بهره وام) نتیجه‌ی تحقیقتان را بنویسید که مرز حلال و حرام را حدودا کجا میبینید. بالاخره صحبت راجع به بانکداری اسلامی را شما شروع کردید. از نظر بنده اگر خرید و فروش ریسک در حالت کلی حلال باشد مشارکت تنها در سود هم - اگر منص

امین صادقی

سوال:چه کسانی و با چه نوع استدلالی آن را به حالتی محدود کرده‌اند که گیرنده انسانی نیازمند یا بده‌کار باشد؟ در قرآن ۸ آیه مربوط به ربا آمده است که ربا را حرام می‌دانند. اما هیچ جا گفته نشده است که هر بهره ای بر وام مصداق ربا است. برعکس، تنها دو آیه هست که راجع به مفهوم ربا توضیح میدهد و آن دو آیه مصادیق ربا را محدود می‌کنند: - آل عمران آیه ۱۳۰: "لاتاکلوا الربوآ اضعافا مضاعفة..." یعنی "ربا با سود چند برابر نخورید" - نسا آیه ۱۶۱: "وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُواْ عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ..." یعنی "رباگرفتنشان با آنكه از آن نهى شده بودند و به ناروا مال مردم خوردنشان" خودتان آیه کامل را نگاه کنید. تعریفی از ربا آمده است این بوده که سود چند برابر گرفته شود و پول مردم به ناروا خورده شود. هیچ تعریفی نیامده است که هر بهره ی روی وام ربا است.